Elçin Əmirbəyov Ermənistanla sülh prosesi barədə: “Qapılar açıqdır”

“Azərbaycan 2026-cı ilə qədər öz strategiyasını hazırlayarkən beynəlxalq əməkdaşlığın və regional sabitliyin genişləndirilməsini qarşısına məqsəd qoyur”.

presstvaz-ın xəbərinə görə, bu barədə hazırda Niderlandda işgüzar səfərdə olan Azərbaycan Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Elçin Əmirbəyov “Hollandtimes” nəşrinə müsahibəsində bildirib. Hazırda Azərbaycan diplomatı 2025-ci ilin əvvəllərində başlanılmış Azərbaycan və Niderland arasında gücləndirilmiş siyasi dialoq çərçivəsində Haaqada səfərdədir.

“Bu il ikitərəfli münasibətlərimizdə əhəmiyyətli irəliləyiş müşahidə olunub. Prezident İlham Əliyev və Baş nazir Dik Şofun Kopenhagendə keçirilən Avropa Siyasi Birliyi sammiti çərçivəsində görüşü əsas mərhələ oldu. Bu görüş zamanı iki lider tərəfdaşlığımızın müxtəlif aspektlərini müzakirə ediblər və bir sıra sahələrdə əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi üçün razılığa gəliblər. Bundan əlavə, il ərzində xarici işlər nazirlərimiz Vyanada ATƏT Nazirlər Şurası çərçivəsində görüşüblər, Bakıda xarici işlər nazirləri arasında siyasi məsləhətləşmələr aparılıb, eləcə də xarici işlər nazirlərinin müavinləri və digər yüksəkvəzifəli şəxslər arasında qarşılıqlı səfərlər çərçivəsində Bakı və Haaqada görüşlər keçirilib. Səfərimin məqsədi mövcud müsbət trayektoriyaya töhfə vermək və niderlandlı həmkarlarımızla tərəfdaşlığımızı daha da dərinləşdirmək üçün gələn il üzrə perspektivləri və planları müzakirə etməkdir”, – E.Əmirbəyov deyib.

O qeyd edib ki, iqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan-Niderland münasibətlərinin əsas sütunlarından biridir:

“İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi son illərdə durmadan artır və təkcə 2025-ci ilin ilk on ayında 35 faiz artıb. Qarşılıqlı investisiyalar da artmaqdadır. Bununla belə, iqtisadi əməkdaşlığımızın daha da genişləndirilməsi və şaxələndirilməsi üçün əhəmiyyətli dərəcədə istifadə olunmamış potensial mövcuddur. Azərbaycan enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Avropa üçün strateji tərəfdaşdır. Öz coğrafi mövqeyinə görə ölkə, mühüm tranzit mərkəzi və Avropa ilə Asiya arasındakı əlaqələrdə əsas halqa rolunu oynayır, həmçinin Orta Dəhlizin inkişafında və daha da genişləndirilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Ölkələrimiz enerji sektorunda, o cümlədən Azərbaycandan Niderlanda enerji təchizatını artırmaqla sıx əməkdaşlıq edir. Niderland şirkətləri Bakıda dəniz limanının inkişafı, gəmiqayırma, nəqliyyat logistikası və multimodal nəqliyyat mərkəzi kimi potensialını artırmağa yönəlmiş mühəndislik işləri daxil olmaqla, layihələrdə fəal iştirak edirlər. Perspektivdə gələcək əməkdaşlıq dəniz limanı üçün yeni genişləndirmə imkanlarına yönələcək. Kənd təsərrüfatı və su təsərrüfatının idarəolunması da ikitərəfli əməkdaşlığın potensial əsas sahələridir. Niderlandın davamlı kənd təsərrüfatı, istixana texnologiyaları və su resurslarının idarəedilməsi sahəsindəki təcrübəsi iqtisadi əlaqələrimizin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynaya bilər.

Eyni zamanda, yüksək texnologiyalı sektorlarda və bərpaolunan enerji, xüsusən də külək, Günəş və ekoloji təmiz hidrogen sahələrində əməkdaşlıq tərəfdaşlığımızın daha da dərinləşdirilməsi üçün ümidverici imkanlar təqdim edir.

Mədəniyyət, təhsil, idman və turizm sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilməsi insanlar arasında əlaqələrin və qarşılıqlı anlaşmanın inkişaf etdirilməsi üçün vacibdir. Son illərdə bu sahələrdə əməkdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə aktivləşib və bu da həmçinin Niderlandda təhsil alan Azərbaycan tələbələrinin sayının artmasında da özünü göstərir”.

E.Əmirbəyov Azərbaycanın Aİ və NATO ilə əməkdaşlığının hazırkı vəziyyəti və gələcək perspektivləri ilə bağlı fikirlərini də bölüşüb:

“Həqiqətən də, Brüsseldə keçirilən son müzakirələr, bir tərəfdən, Azərbaycan, digər tərəfdən isə Aİ və NATO arasında mövcud güclü əlaqələri daha da gücləndirmək və inkişaf etdirmək üçün qarşılıqlı səyləri ortaya qoydu. Bu, həmçinin bu ilin əvvəlində Vaşinqtonda qeyd olunan tarixi irəliləyişdən sonra tərəfdaşlarımızı Azərbaycan və Ermənistan arasında normallaşma prosesindəki son müsbət tendensiyalar barədə məlumatlandırmaq üçün mühüm fürsət yaratdı. Azərbaycan həm Aİ, həm də NATO ilə konstruktiv və qarşılıqlı faydalı əlaqələrin zəngin tarixinə malikdir və istər enerji, istərsə də təhlükəsizlik sektorlarında hər iki təşkilatın uzunmüddətli və etibarlı tərəfdaşı kimi nüfuz qazanıb. Bu gün müxtəlif səbəblərdən, o cümlədən yerlərdəki vəziyyətə görə biz hesab edirik ki, həm Avropa İttifaqı, həm də NATO ilə tərəfdaşlığımızı və strateji əlaqələrimizi daha da genişləndirmək və dərinləşdirmək üçün əlverişli şərait və yeni imkanlar mövcuddur. Buna görə də ümid edirik ki, gələn il bu baxımdan Azərbaycan və onun Aİ və NATO-dakı tərəfdaşlarının xeyrinə münasibətlərimizin daha da perspektivli inkişafının təcəssümü olacaq”.

Vaşinqtondakı sammitdən sonra mövcud regional vəziyyətə dair sualı cavablandıran E.Əmirbəyov 2025-ci ilin tarixə təkcə Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri üçün deyil, eləcə də bütün Cənubi Qafqaz regionu üçün həqiqətən də, tarixi bir mərhələ kimi düşəcəyini deyib:

“Avqust ayında ölkələrimiz sülh sazişi layihəsini imzaladılar və ümid edirik ki, bu, gələn il imzalanacaq. İki həftə əvvəl ATƏT 2020-ci ildən bəri köhnəlmiş və fəaliyyətini dayandırmış Minsk qrupunu və əlaqəli strukturları bağlamaq üçün bütün prosedurları başa çatdırdı. Bizim məqsədimiz ölkələrimiz arasında dayanıqlı və dönməz sülhü təmin etməkdir. Buna nail olmaq üçün Ermənistanın konstitusiya çərçivəsi imzalanmış sülh sazişinin hərfinə və ruhuna uyğunlaşdırılmalıdır, bundan sonra hər iki tərəf tərəfindən imzalanaraq təsdiqlənə bilər.

Azərbaycan və Ermənistan arasında Vaşinqton sammiti qapı açdı; indi dayanıqlı, təhlükəsiz və çiçəklənən ortaq gələcəyin qurulması məsuliyyəti ölkələrimizin üzərinə düşür. Bunun üçün əla fürsət var və səmimi-qəlbdən ümid edirik ki, bunu əldən vermərik. Dayanıqlı sülhə nail olmaq üçün açıq sərhədlər, nəqliyyat əlçatanlığının bərpası və müəyyən dərəcədə iqtisadi qarşılıqlı asılılıq tələb olunur. Zəngəzur dəhlizinin bir hissəsi olan TRIPP də daxil olmaqla kommunikasiya layihələri Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropa və Asiyanı birləşdirmək üçün daha geniş səylərdə mərkəzi yer tutur. Bu təşəbbüslər sülh quruculuğu üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir və qarşılıqlı faydalı ssenari yarada bilər: Ermənistan Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında tranziti təmin edəcək, eləcə də regional nəqliyyat şəbəkəsinin ayrılmaz hissəsinə çevriləcək.

Ənənəvi ticarət marşrutlarında geosiyasi dəyişikliklər və sarsıntılar Orta Dəhliz kimi də tanınan Trans-Xəzər Nəqliyyat Dəhlizinin real marağını və geoiqtisadi əhəmiyyətini artırıb. İki ölkə arasında dayanıqlı sülhə nail olmaq, həmçinin Azərbaycan və Ermənistan cəmiyyətləri arasında aktiv diplomatiya tələb edir ki, bu da hökumətlərarası diplomatiya qədər vacibdir. Və burada da biz “İkinci trek” adlanan proses çərçivəsində aktivləşən fəaliyyətin şahidi oluruq, analitik mərkəzlərin, KİV nümayəndələrinin və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin iştirakı ilə getdikcə daha çox mübadilələr və qarşılıqlı səfərlər aparılır və bu qarşılıqlı əlaqələrin daha da genişlənməsi gözlənilir. Bu, həm çox ehtiyac duyulan qarşılıqlı etimadın yaradılması, həm də onilliklər boyu davam edən düşmənçilik şərtlərində ölkəni tərk edən əhalinin sülhə hazırlanması üçün vacibdir. Tarixin bizə öyrətdiyi kimi, bu, uzunmüddətli prosesdir və dərhal nəticələr gözlənilməməlidir; lakin bu səylərin başladılmasından sonra başa çatdırılmasını təmin etmək vacibdir”.

“Bu sülh quruculuğu səylərinə paralel olaraq, Azərbaycan münaqişələrdən təsirlənən ərazilərinin genişmiqyaslı yenidənqurulmasını həyata keçirir ki, bu da hökumətimiz üçün əsas prioritet təşkil edir. 2020-ci ilin sonundan bəri bu işin maliyyələşdirilməsi üçün dövlət büdcəsindən 14 milyard dollardan çox vəsait xərclənib. Amma bəlkə də, üzləşdiyimiz ən çətin problem ölkəmizin ərazisinin təxminən 14 faizinin mina və partlamamış hərbi sursatla ciddi şəkildə çirklənməsidir.

Son beş ildə böyük səylərə baxmayaraq, indiyə qədər çirklənmiş ərazinin yalnız beşdəbirini təmizləməyə nail ola bilmişik. Yerüstü minaların mövcudluğu təhlükəsizliyə ciddi təhdid yaratmaqda davam edir. 2020-ci ilin noyabr ayında atəşkəs elan edildikdən bəri insanların minalardan 414 ölüm hadisəsi qeydə alınıb və insidentlər baş verməkdə davam edir. Təbii ki, mina problemi təxminən 800 000 Azərbaycanın məcburi köçkünün vətənlərinə qayıtması tempini əhəmiyyətli dərəcədə ləngidir. Azərbaycan hökuməti bütün minalardan təmizləmə xərclərinin 95 faizini ödəsə də, Niderland da daxil olmaqla, beynəlxalq ictimaiyyətin bizimlə həmrəy olmağa davam etməsi çox təqdirəlayiq olardı”, – deyə Prezidentin xüsusi nümayəndəsi fikrini yekunlaşdırıb.